Azja Kręci - podkast Pięciu Smaków

Na fali powrotów klasycznych filmów w odrestaurowanych wersjach, w kinach w Polsce pojawia się po raz pierwszy "Ghost in the Shell" Mamoru Oshiiego z 1995 roku. Arcydzieło anime zdobyło wielką rzeszę fanów nie od razu i nie dzięki seansom kinowym, a za sprawą dystrybucji na kasetach VHS. Fama filmu ze świetną akcją, ale też głęboko filozoficznego i pięknego wizualnie (innowacyjna technika realizacji łączy tradycyjną animację z technikami cyfrowymi), poniosła się po świecie i trwa do dziś.

Major Motoko Kusanagi, cyborg z Sekcji 9, prowadzi śledztwo w sprawie nieuchwytnego Władcy Marionetek. Ta pozornie prosta historia szybko okazuje się pretekstem do jednego z najbardziej fascynujących i gęstych od znaczeń filmów science fiction, jakie kiedykolwiek powstały. Całość zanurzona jest w niepodrabialnym, kontemplacyjnym nastroju, którego rytm wyznaczają wydłużone sekwencje życia miasta (wzorowanego na Hongkongu lat 90.) i dźwięki wybitnej muzyki Kenjiego Kawaia.

Rozmawiamy o "Ghost in the Shell" ponad 30 (!) lat po tym, jak film ujrzał światło dzienne i trzy lata przed czasem, w którym rozgrywa się jego akcja. Skąd reżyser czerpał inspiracje do tej opowieści, i kto się na niej później wzorował? Czy film się zestarzał, czy wręcz przeciwnie – w dobie AI stał się proroczym traktatem o istocie bycia?

W ostatnich dwóch dekadach kinematografia Japonii straciła wiele z blasku, którym świeciła jeszcze na początku XXI wieku. Podczas gdy Koreańczycy odkrywali radość tworzenia efektownego i innowacyjnego kina gatunkowego, Japonia osuwała się w otchłań monotonii i adaptozy, stawiając głównie na tasiemcowe ekranizacje mang.

Ale ostatnio coś znowu tam drgnęło, skostniały gigant zaczął budzić się z marazmu, przypominając o swoim potencjale. Co o tym świadczy? Mocna obecność na tegorocznych festiwalach w Berlinie i w Cannes, nieoczekiwanie wielki sukces "Kokuho" czy intrygujące fabuły pokroju "Suzuki=Bakudan".

W czerwcowym odcinku podkastu omawimy nowe filmy japońskich mistrzów, którzy licznie zameldowali się w tym roku w Cannes i przyglądamy się szerzej renesansowi tej kinematografii. Robimy to z nadzieją, że trend będzie w najbliższych miesiącach i latach przybierać na sile.

Od jakiegoś czasu trwa w Polsce trend powrotów do kin starszych filmów, które weszły już do światowego kanonu, a teraz - w odnowionych cyfrowo wersjach - przykrywają mizerię współczesnego repertuaru. "Zawieście czerwone latarnie" (re-premiera 22 maja), arcydzieło Zhanga Yimou z 1991 roku, zdecydowanie na ponowną lekturę zasługuje. To film doskonały, bez jednej zbędnej sceny czy fałszywej nuty, w którym każdy kadr zdaje się być namalowanym przez mistrza obrazem.

Opowieść o dziewiętnastoletniej Songlian, która decyduje się zostać czwartą konkubiną zamożnego pana Chena, jest zamknięciem tzw. "czerwonej trylogii" Zhanga i do dzisiaj pozostaje jego najbardziej rozpoznawalnym filmem. Wejście do zamkniętego domostwa będzie dla młodej dziewczyny przekroczeniem granic świata, którego reguł będzie się musiała szybko nauczyć. Tylko podążanie za nimi zagwarantuje uwagę pana domu, a co za tym idzie spokój i wygodę. Ale czy Songlian podda się tym zasadom, czy pozwolą na to trzy pozostałe konkubiny? 

Ten odcinek to nie tylko rozmowa o jednym z najpiękniej skomponowanych filmów w historii kina - o jego estetyce, kontekstach i ukrytych znaczeniach. To także opowieść o artyście, którego ambicją było uchwycenie za pomocą kina ducha narodu chińskiego w rzeczywistości narastającego politycznego i społecznego terroru.

Praca jest bez wątpienia koniecznością dla większości z nas i pozwala zarobić na codzienne utrzymanie. Ale w dzisiejszym świecie znaczy o wiele więcej - jest częścią naszej tożsamości, określa nas, buduje poczucie własnej wartości.
Dlatego kiedy Man-su traci pracę po 25 latach wiernej służby w firmie produkującej papier, jego świat wali się w gruzy. Jak teraz utrzymać poziom życia, którym jego wspaniała rodzina cieszyła się przez lata? Jak nadal czuć się użytecznym i pełnowartościowym mężczyzną? Jak odzyskać swoją pracę?

W 82 odcinku Podkastu, przyglądamy się "Bez wyjścia", najnowszemu filmowi Park Chan-wooka, w którym komedia przeplata się z makabrą. Dlaczego pomysł na adaptację powieści Donalda E. Westlake'a koreański mistrz nosił w sobie przez ponad 20 lat? Dlaczego scenariusz ten był aktualny na początku XX wieku i nadal jest na czasie?

W rozmowie wychodzimy poza film Parka i kreślimy szersze konteksty. Z  czego wynika to, że Koreańczycy pracują tak dużo? Jaki do problemów lokalnego rynku pracy podchodzą inni filmowcy?

Zapraszamy do słuchania.

List miłosny do kina? Próba ocalenia sztuki w czasach pędzącej technologii? A może hipnotyczna podróż przez gatunki, zmysły i historię Państwa Środka?

W najnowszym odcinku Podkastu Pięciu Smaków rozmawiamy o jednym z najgłośniejszych azjatyckich filmów ostatnich lat – nagrodzonym w Cannes i ubiegłorocznym przeboju festiwalu Pięć Smaków, czyli „Zmartwychwstaniu” Bi Gana. To niemal trzygodzinna filmowa odyseja: zmysłowa, szkatułkowa, balansująca gdzieś między medytacją a hołdem dla ponadstuletniej tradycji kina.

Bi Gan pozostaje jednym z najodważniejszych współczesnych twórców – reżyserem, który potrafi połączyć epickość z melancholią, nie tracąc przy tym własnego, wyrazistego języka. Jego kino wyrasta z czystej potrzeby tworzenia: z miłości do samego medium i do widzów.

W odcinku zastanawiamy się, jak odbierać kino Bi Gana, gdy nie wszystko układa się w logiczną całość. Jak poddać się filmowi, który mniej apeluje do intelektu, a bardziej do czucia, nastroju i subiektywnego przepływu obrazów. Mówimy też o tym, dlaczego na końcu każdego z jego filmów musi być kilkudziesięciominutowy mastershot.

Gościem odcinka jest Jakub Popielecki – krytyk filmowy i redaktor Filmwebu.

W ostatnim odcinku roku 2025 podsumowujemy sezon, zastanawiając się czym się wyróżniał i co mówi o obecnej kondycji branży filmowej w Azji.

O ile zabrakło wielkich arcydzieł, nie ma wątpliwości, że azjatycka rozrywka skutecznie przeniknęła do globalnego systemu i stała się jego ważną częścią.

Przykłady? Oszałamiająca popularność "Ne Zhy 2" czy "Demon Slayera" w kinach, "K-popowych łowczyń demonów" oraz drugiego i trzeciego sezonu "Squid Game" w streamingu to jaskrawy dowód na to, że hegemonia Hollywoodu została skutecznie podważona. Czy więc rynki w Korei Południowej, Chinach i Japonii są w dobrej kondycji? W którą stronę zmierza kino w Azji?

Zachęcamy do posłuchania rozmowy i do dzielenia się swoimi przemyśleniami na temat ulubionych filmów/seriali mijającego roku.

19. edycja festiwalu już za nami, ale nie oznacza to, że skończyliśmy o niej rozmawiać – w ostatnim festiwalowym odcinku przyglądamy się sekcji “Focus: Migracje”. Razem z gośćmi, duetem artystycznym z Berlina, Martą Stanisławą Salą i Cheong Kin Manem, zastanawiamy się nad kwestią migracyjnych napływów w kontekście sztuki czy szerszej społecznej refleksji. 

To rozmowa o migracji przez język, sztukę i osobiste doświadczenie. O tym, jak słowa tworzą stereotypy, jak filmy opowiadają o byciu „obcym” i dlaczego migracja nie jest tylko problemem, lecz relacją, procesem i wspólną historią. W rozmowie pojawiają się wątki wokół mikroagresji, fluktuacji języków, odpowiedzialności kulturowej i znaczeń słów, które mogą mieć wpływ na zmianę sposobu myślenia. Czego możemy nauczyć się z procesów migracji? Jak to, jak postrzegamy migrację, wpływa na nas samych?

Głosu lektorskiego użyczył Jacek Harasim.

Zapraszamy do wysłuchania odcinka!

Co łączy chińskie superprodukcje o ratowaniu Ziemi i japońskie, melancholijne cyberświaty? Dlaczego to właśnie lata 80. były punktem zwrotnym dla azjatyckiego sci-fi – i skąd w Japonii tyle retrofuturyzmu? Jak gatunek, który miał opowiadać o przyszłości, stał się narzędziem soft power i elementem kulturowej rywalizacji między krajami?

W kolejnym festiwalowym odcinku podkastu przyglądamy się temu, jak różnią się chińskie i japońskie tradycje science fiction – zarówno w literaturze, jak i w kinie. Zastanawiamy się, w jaki sposób gatunek ten staje się narzędziem budowania wizerunku i narodowej dumy, a także jak wpisuje się w strategie soft power obu krajów. Rozmawiamy o tym, jak Chiny i Japonia wyobrażają sobie przyszłość – pomiędzy technokratyczną satyrą i wizją potęgi cywilizacji, a melancholijnym, cyberpunkowym światem przeszłości, w którym ludzkie ciało sprzężone jest z maszyną.

Gośćmi odcinka są Andrzej Świrkowski, japonista i wykładowca w Zakładzie Japonistyki, W Instytucie Orientalistyki UAM w Poznaniu, tłumacz literatury japońskiej oraz Urszula Żurawska, japonistka i ekonomistka, fanka chińskiego i japońskiego sci-fi, wieloletnia współpracowniczka festiwalu Pięć Smaków.

W najnowszym, festiwalowym odcinku naszego podcastu zaglądamy pod błyszczącą powierzchnię tej niezwykłej dekady. Lata 80. to czas szalonego konsumpcjonizmu, gospodarczego boomu i przekonania, że w Japonii możliwe jest absolutnie wszystko. Ten sen o dostatku i lekkości nie trwał jednak wiecznie – z początkiem lat 90. pękła spekulacyjna bańka ekonomiczna, otwierając okres niepewności i straconych dekad.

Punktem wyjścia do rozmowy jest festiwalowa sekcja Japan 80s – przegląd filmów, które ukazują różnorodny, pulsujący krajobraz kultury Japonii tamtych lat. Od obrazów o młodości i alienacji, przez popowe fantazje, po melancholijne sny o przemijaniu – próbujemy uchwycić ejtisową energię, w której sztuka, konsumpcja i kryzys spotykały się w jednym miejscu.

Gościnią odcinka jest dr Iga Rutkowska – japonistka i wykładowczyni w Katedrze Japonistyki Wydziału Kultur Azji i Afryki Uniwersytetu Warszawskiego.

W pierwszym odcinku podkastu, poświęconym 19. edycji Pięciu Smaków, przyglądamy się sekcji K-Youth. To wybór ośmiu różnych stylistycznie i tematycznie filmów, które koncentrują się na wchodzącym w dorosłość pokoleniu Koreańczyków. Od rozterek sercowych, przez problemy ze znalezieniem pracy i mieszkania, aż po systemową czy rodzinną przemoc - rzeczywistość ta nie jest zbyt przyjazna.

Na szczęście koreańscy filmowcy są wyczuleni na tematy społeczne i z wrażliwością przekładają je na znakomite fabuły. Ale czy kino może pomóc zbudować lepszy świat dla młodych ludzi? Czy jest w ogóle jakaś iskierka nadziei?

Gościnią rozmowy jest Daria Oksytiuk, organizatorka polsko-koreańskich wydarzeń kulturalnych i znawczyni tego kraju.